Dekompresyon ve DCS'ten korunma

Azot nasıl birikiyor

Derinlikte solunan havanın basıncı yüzeydekinden yüksek. Basınç arttıkça kandaki ve dokulardaki çözünmüş azot miktarı da artıyor. Ne kadar derinde ve ne kadar uzun kalırsan o kadar çok azot çözünüyor.

Çıkarken basınç düşüyor ve fazla azotun dokudan kana, kandan akciğere geçip nefesle atılması gerekiyor. Bu geçiş zaman istiyor. Yavaş çıkarsan azot çözünmüş hâlde taşınıyor; hızlı çıkarsan dokularda ve damarlarda kabarcık hâline geliyor.

Kabarcıkların yaptığı hasar bulundukları yere göre değişiyor: eklem ağrısından cilt döküntüsüne, uyuşukluktan denge kaybına ve felce kadar geniş bir aralık. Buna dekompresyon hastalığı (kısaca DCS) deniyor.

Dekompresyonsuz sınır ve güvenlik durağı

Belirli bir derinlikte, doğrudan yüzeye çıkabileceğin en uzun süreye dekompresyonsuz sınır deniyor. Dalış bilgisayarı bu süreyi sürekli hesaplıyor ve ekranda gösteriyor. Sınırı aşarsan yüzeye çıkmadan önce belirli derinliklerde beklemen zorunlu hâle geliyor; buna dekompresyon durağı deniyor.

Güvenlik durağı ise zorunlu değil ama standart uygulama. Dalışın sonunda sığ derinlikte birkaç dakika beklemek, azotun atılmasına zaman kazandırıyor ve çıkış hızını kendiliğinden yavaşlatıyor.

Dikkat: Başlangıç seviyesindeki dalgıçtan dekompresyon durağı gerektiren profil yapmaması bekleniyor. Bilgisayarın seni dekompresyon moduna soktuysa plan çoktan bozulmuş demektir.

Riski artıran etkenler

• Hızlı çıkış. En doğrudan etken ve tamamen senin kontrolünde.
• Testere profili: inip çıkıp tekrar inmek, tek yönlü profile göre daha yüklü.
• Tekrarlı dalış: gün içindeki ikinci ve üçüncü dalışa önceki dalışın azot yüküyle başlıyorsun.
• Su kaybı. Susuz kalmış dokudan gaz atımı yavaşlıyor.
• Soğuk ve yorgunluk: dolaşımın azaldığı dokuda azot daha yavaş atılıyor.
• Dalış sonrası ağır egzersiz ve sıcak duş.
• Dalış sonrası erken uçuş ya da yüksek rakıma çıkış.
• Alkol, bazı ilaçlar ve uykusuzluk.

Bu etkenlerin çoğu planlama aşamasında yönetilebiliyor. Profilin nasıl kurulacağı dalış planlama sayfasında anlatılıyor; azot yükünü düşürmenin bir yolu olan karışım kullanımı da nitrox sayfasında.

Belirtiler

Belirtiler genellikle dalıştan sonraki ilk saatlerde başlıyor, ama daha geç ortaya çıkanlar da var. Şiddeti hafiften ağıra kadar değişiyor ve hafif görünen belirti saatler içinde ağırlaşabiliyor.

Dikkat: Dalıştan sonra ortaya çıkan ve açıklayamadığın her belirtiyi dekompresyon hastalığı gibi ele al. En sık yapılan hata belirtiyi yorgunluğa ya da kas ağrısına yormak ve beklemek. Tedavinin başarısı erken başlamasına bağlı.

Şüphe varsa ne yapılır

1. Dalgıcı yatır ve sakin tut. Daha fazla dalış yapılmaz.
2. Eğitimli biri varsa acil oksijen verilir. Oksijen, azotun atılmasını hızlandırdığı için ilk müdahalenin merkezinde.
3. Bilinci açıksa ve yutabiliyorsa su içirilir; alkol ve kafein verilmez.
4. Tıbbi yardım aranır ve dalış profili aktarılır: derinlik, süre, çıkış hızı, tekrarlı dalış var mı, karışım neydi.
5. Basınç odası olan merkeze nakil planlanır. Nakil sırasında yüksek rakımdan kaçınılır.

Türkiye kıyılarındaki hiperbarik tedavi merkezlerinin konumu DivePal uygulamasındaki acil durum ekranında ve site üzerindeki nokta haritalarında ayrı bir katman olarak duruyor. Dalış yapacağın bölgedeki en yakın merkezi dalıştan önce bilmek, gerektiğinde aramaktan çok daha hızlı.

Suya geri girip kendi kendine dekompresyon yapmak (sualtında yeniden basınçlama) eğitimli ekip ve uygun donanım olmadan yapılacak bir şey değil; durumu ağırlaştırdığı çok sayıda vaka biliniyor.

Korunmanın günlük hâli

• Çıkış hızını bilgisayarın uyardığı sınırın altında tut, son metrelerde daha da yavaşla.
• Güvenlik durağını her dalışta yap, kısa dalışta bile.
• Günün en derin dalışını ilk sıraya koy.
• Dalış öncesi ve arasında su iç.
• Sınırın dibinde dolaşma; bilgisayarın verdiği sürenin tamamını kullanmak bir hedef değil.
• Kendini iyi hissetmiyorsan dalma. En kolay iptal edilen dalış, henüz başlamamış olan.